Тексеру амалдары

Квадраттаудың дұрыстығын қайталап есептеумен тексеру керек. Квадраттау кезіндегі жиі қателер болып, ондық таңбалы сандарда үтірдің орнын дұрыс анықтамау саналады. Бұған ерекше көңіл бөлу керек.

ΣΣа² қосындысы Σа² таңбасындағы бағандар мен жолдардың қосындысы арқылы тексеріледі. Бағандар мен жолдардың қосындылары ΣΣа² көрсеткішін толық дәлелдеуі керек, яғни осы жағдайда горизонтальдағы қосынды тік бойындағы қосындыға абсолютті тең болуы керек, қосылғыштардың орнын ауыстырғаннан қосынды өзгермейді.

Сонымен бірге, бұл амал (операция) тек қосудың дұрыстығын бақылайды және ешқашанда квадраттаудың дұрыстығын тексеретін амалды алмастыра алмайтынын есте ұстау керек.

ΣV₁² және ΣP₁² сандары қайталап қосумен тексеріледі, ал ең дұрысы азайту жолымен. Егер қосындыдан рет-ретімен барлық қосылғыштарды азайтсақ сонында нөл қалуға тиіс. Біздің мысалымызда ΣP₁² қосындысын тексергенде 30,39–13,47–1,69–14,29–0,94=0 қалды. ΣP₁² қосындысы дұрыс есептелген деген қорытынды жасаймыз. Осы тәсілімен ΣV₁² қосындысы да тексеріледі.

4. Шашыраудың (дисперсияның) талдауын жүргізу

Кейінгі формулалардағы түсініктеме берілмеген әріптік белгілер 13 - кестенін негізінде келтірілгендіктен, оларды сол жерден іздеу керек.

1) Нұсқалардың шашырау квадраттарының қосындысы

,

мұнда n – қайталау сандары.

N – тәжірибедегі есепке алынатын мөлдектердің саны. Ол ln туындысына тең. Мұндағы l – нұсқалар саны.

2) Қалдық вариациялану квадраттырының қосындысы

3) Нұсқалар дисперсиясы

4) Вариацияның қалдық дисперсиясы

5) Дисперсияның іс-жүзіндегі қатынасы

5. Айырмашылықтардың елеулілік бағасының

көрсеткіштерін есептеу

1) F _ф-ң шамасын F_т кестелік (ең төмен рұқсат шегі) шамамен (Фишер критерийімен) салыстыру жүргізіледі.

F _т тәжірибе жүргізу әдістемесі туралы жазылған көптеген оқулықтар, биометрия мен оқу құралдарындағы (1,5,6,9) арнайы кестелер және осы оқу құралының 1-ші қосымшасы бойынша анықталынады.

Ықтимал теориясында және математикалық статистикада маңыздылық деңгейі не пайызбен немесе ондық бөлшекте көрсетіледі. Айталық, 0,05 немесе 5% маңыздылық деңгейі 100-дің 5 жағдайында қате тұжырым ықтималдығы болатынын білдіреді; 0,01 немесе 1%-ды маңыздылық 100-дің 1-уінде қате тұжырым ықтималдығы болатынын білдіреді, сөйтіп т.т.

Танаптық тәжірибелердің нәтижесін дисперсиялық талдау кезінде Фишер критерийінің кестелік мәні 0,05 немесе 5 % маңыздылық деңгейінде алынады.

Осы маңыздылық деңгейінде сәйкес кесте, мысалы Б.А.Доспеховтың 1979 жылы басылып шыққан оқулығының 371-379 беттерінде, ал 1985 жылғысында 318 бетте басылған.

Бұл кестеде, бағандары белгілеген сандар, нұсқалардың ν₁ (гректің «ни» әрпі) шашырау еркіндік деңгейі сандарының көрсеткіштерін білдіреді. Жолдарды белгілеген сандар, қалдық шашырау еркіндік деңгейі сандарын ν₂ білдіреді.

Біздің мысалымыз үшін: ν₁ = l–1 = 5–1=4; ν₂=(n-1)(l – 1)=(4-1)(5-1)=12

Осыған байланысты 4 санымен белгіленген бағанды, 12 санымен

белгіленген жолды іздеп табамыз. Олардың қиылысқан жерінен 3,26 санын табамыз. Міне, осы Фишер критерийінің немесе F _т ізделеніп отырған шамасы болады. Егер F_Ф > F_Т болса, тәжірибе мәліметтерінің айырмашылығы көңіл аударарлық болады және одан әрі ЕТЕА-ты есептеу жалғасады (төмендегі формуланы қараңыз). Егер керісінше F_Ф < F_Т болса, онда нұсқалар арасында елеулі айырмашылық жоқ, одан әрі жұмысты жалғастыру мәнсіз. Бірақ сабақта одан әрі есептеу, бүкіл жұмыс барысын игеру үшін, оған байланыссыз жалғаса береді.

Біздің мысалымызда F_Ф = 22,7-ге, ал F_Т =3,26 тең, яғни F_Ф > F_Т. Сөйтіп, тәжірибеде елеулі айырмашылық бар және оны іздеп табу керек.

2) Нұсқалар бойынша орташа мәліметтердің қатесі ц/га анықталады. Бұл шаманы жиі тәжірибенің қатесі немесе тәжірибенің кездейсоқ қатесі деп айтады. Бұл жерде біз белгілер жөнінде түсінік бермекшіміз. Әңгіме мынада, соңғы кездерде тәжірибенің орташа қатесін және соңғы нысандарда салыстырмалы қателерді және қате айырмашылықтарын талдауды белгілеу үшін қосымша индексі бар S пайдалану жиі кездеседі. Біз, есептеу жұмыстарында бұрынғы m әрпіменбелгілеуді қолданғанымыз дұрыс деп санаймыз. Сонда қате шамасының белгісі дисперсия шамасының айырмашылығынан айқындала түседі.

Сонымен, тәжірибенің орташа қатесі m ц/га есептеледі

,

мұнда – қалдық вариациясының дисперсиясы;

n – тәжірибедегі қайталау саны.

3) m_% анықталады – нұсқалар бойынша салыстырмалы орташа мәліметтер қатесі (тәжірибенің салыстырмалы қатесі), %

Дата добавления: 2017-02-01; Просмотров: 74; Нарушение авторских прав?; Мы поможем в написании вашей работы!